Hesperian Health Guides

Coronavirus — COVID-19

    Enter coupon code WTND20 at checkout for 20% off Where There Is No Doctor Buy the book now!

Ano ang COVID-19?

Ang COVID-19 ay isang uri ng coronavirus, o maliit na mikrobyo (maari lamang makita gamit ang microscope) na maaaring kumalat at magdulot ng karamdaman o sakit sa mga tao. Ang COVID-19 ay nagdudulot ng mga sintomas na tulad ng makikita sa trangkaso, gaya ng ubo, hirap sa paghinga, lagnat, at pananakit ng katawan. Ang respiratory system ang karaniwang naaapektuhan ng COVID-19. Bagama't hindi mapanganib ang karamihan ng mga impeksiyon, maaari itong magdulot ng pulmonya (isang malubhang impeksiyon sa baga) at posible itong makamatay sa malalang kaso.

Paano lumalaganap ang coronavirus sa mga tao?

Corona color Page 1-1.png

Naisasalin ang coronavirus mula sa isang taong apektado sa pamamagitan ng paghinga, pagubo, o pagbahing sa tapat ng mga tao, bagay, o pagkaing malapit sa kanila. Pumapasok ang virus na ito sa katawan sa pamamagitan ng bibig, ilong, at mga mata. Kapag nakapasok na ito, magsisimula itong dumami at kumalat sa ibang bahagi ng katawan. Maaaring manirahan sa katawan ang coronavirus sa loob ng 2 hanggang 28 araw ng tahimik bago pa may lumabas na sintomas ng karamdaman. Kung kaya't maaring mayroong coronavirus ang ilang mga tao nang hindi nila nalalaman, at maaari nilang maipasa ang virus sa iba. Ang coronavirus ay maaaring mabuhay sa mga bagay at gamit sa loob ng mahigit isang linggo. Madali itong kumalat sa pamamagitan ng kontak o paglapat.

Sino ang dinadapuan ng coronavirus?

Puwedeng magkaroon ng coronavirus ang kahit na sino. Kahit na nagkaroon ka na nito at gumaling ka na, puwede mo ulit itong makuha. Ang mga may edad ng higit 45 taong gulang, lalo na ang mga matatanda, at ang mga taong mayroon karamdaman, lalo na ang mga may karamdaman sa respiratoryo at mahihinang immune system, ay may mas malaking posibilidad na makakuha ng coronavirus at makaranas ng mas matitinding komplikasyon.

Paano mo maiiwasang magkasakit o mahawa?

Sa kasalukuyan ay wala pang bakuna o gamot para sa COVID 19. Ang coronavirus ay hindi napapatay ng mga antibiotic o ng mga home remedies. Mapipigilan lang makuha ang coronavirus sa pamamagitan ng pag-iwas na malapat o madikit dito at madalas na paglilinis para mapatay ito.

  • Maghugas ng madalas at mabuti ng mga kamay gamit ang sabon at tubig o gumamit ng hand sanitizer na may alcohol.
    • Maghugas mabuti ng kamay sa dumadaloy na tubig sa loob ng 20 segundo gamit ang sabon, at siguraduhing kuskusin ang ilalim ng mga kuko at isama ang buong kamay, galanggalangan, hanggang braso.
    • Palaging maghugas ng mga kamay pagkatapos gumamit ng banyo, bago kumain, at pagkatapos mong umubo, bumahing, o suminga.
    • Iwasang hawakan ang iyong mukha nang hindi muna naghuhugas ng mga kamay.
  • Linisin ang mga bagay (gaya ng mga patungan, hawakan ng pinto, atbp.), na maaaring nakontamina ng mga taong may coronavirus, gamit ang alcohol o mga bleach na disinfectant:
    • Alcohol: Mabilis na mapapatay ng isopropyl alcohol na may 70% konsentrasyon ang mikrobyong coronavirus. Gamitin ito para linisin ang mga bagay gaya ng mga patungan, hawakan ng pinto, at mga kagamitan. Pinakamainam na gumamit ng 60% hanggang 70% solution; huwag gumamit ng 100% dahil hindi ito uubra. Kung 100% ang iyong alcohol, magdagdag ng tubig sa sukat na 1 tasa ng tubig para sa 2 tasa ng alcohol. Maglinis muna gamit ang sabon at tubig, pagkatapos ay linisin ulit gamit ang alcohol solution at hayaang matuyo ng hangin.
    • Bleach: Karaniwang 5% solution ang bleach. Magdagdag ng malamig na tubig (hindi uubra ang mainit na tubig) para palabnawin ito, sa sukat na 2 tasa ng bleach para sa 5 galon na tubig. Una, maglinis gamit ang sabon at tubig, pagkatapos ay maglinis gamit ang bleach solution at hayaang matuyo.
  • Linisin ang mga bagay na madalas mong hinahawakan gamit ang mga disinfectant.
  • Laban ang mga damit gamit ang mga detergent at mainit na tubig. Kung may cycle para sa paunang pagbanlaw ang iyong washing machine, tiyaking gamitin ito.
  • Tungkol sa mga mask. Magsuot ng surgical mask kung may sakit ka para hindi ka magkalat ng mga mikrobyo. Kung wala kang sakit, hindi mo karaniwang kailangang magsuot ng mask. Kung ikaw ay malusog at nag-aalaga ng taong may sakit na pinaghihinalaang may impeksiyong dulot ng coronavirus, mapoprotektahan ka nang mas mabuti ng N95 mask kaysa surgical mask, na sobrang limitadong proteksyon lang ang naibibigay. Maayos na paggamit ng mask:
    • Bago gumamit ng mask, linisin ang iyong mga kamay gamit ang hand sanitizer na may alcohol o hugasan ng sabon at tubig.
    • Takpan ang iyong bibig at ilong ng mask, at siguraduhing walang puwang sa pagitan ng iyong mukha at ng mask.
    • Huwag hawakan ang mask habang ginagamit ito.
    • Palitan ang mask ng bago kung basa na ito.
    • Huwag muling gamitin ang mga mask.
    • Para alisin ang mask, gamitin ang mga elastic na strap sa likod ng iyong ulo o tenga para hubarin ito (huwag hawakan ang mismong mask), itapon ito kaagad sa saradong basurahan, at maghugas ng mga kamay.
    • Huwag gumamit ng tela sa iyong mukha kapalit ng mask. Mababasa ang tela sa paghinga mo, na dahilan para maging mas madaling maipasa sa iyo ang mga nakakahawang mikrobyo mula sa iba.
  • Bantayan ang iyong kalusugan. Kung ikaw ay bumabahing, may tuyong ubo, nahihirapang huminga at may lagnat, tumawag sa iyong doktor o lokal na opisyal sa kalusugan para malaman ang dapat gawin at kung paano magpapagamot. Dahil sa ang matinding komplikasyon na dulot ng COVID-19 ay ang kawalan ng kakayanan sa paghinga (Acute Respiratory Distress Syndrome — ARDS), kinakailangan ang paggamit ng oxygen at mechanical ventilator (na karaniwang mayroon lamang sa mga ospital o pasilidad kalusugan) sa malulubhang kaso.
    • Huling binago ang pahinang ito: 01 Abr 2020